على ابو الحسنى ( منذر )
66
فراتر از روش « آزمون - خطا » ! : زمانه و كارنامه سيد يزدى " صاحب عروة " ( فارسى )
* گواهى مراجع عصر به برترى سيد آيت اللّه حاج سيد موسى شبيرى به نقل از مرحوم حاج سيد عبد العزيز طباطبايى اظهار داشتند كه : آقا ضياء عراقى ، با آنكه شاگرد آخوند بود ، سيد را بر ايشان ترجيح مىداده و در پاسخ به سؤال ديگران كه : « از سيد و آخوند ، كدام يك مقدماند » ؟ مىگفته است : آسيد محمد كاظم ، مقدّم ( يا اعلم ) است . به وى گفته بودند : « شما كه خود شاگرد آخوند هستيد ، چگونه اين حرف را مىزنيد » ؟ ! فرموده بود : - آخر آن مقدار كه سيد در راه فقه زحمت كشيده است اگر آخوند زحمت كشيده بود حتما از وى جلوتر مىبود . آيت اللّه حاج سيد مهدى اخوان مرعشى نيز فرمودند : صاحب عروه فقيه عجيبى بوده است . آقا ضياء عراقى ، با آنكه شاگرد برجستهء آخوند محسوب مىشده ، مردم را در امر تقليد به سيد ارجاع مىداده است . به وى گفته بودند : تو كه شاگرد آخوند هستى به چه مناسبت مردم را به تقليد از سيد ارجاع مىدهى ؟ گفته بود : آخر چكنم ؟ وقتى مسألهاى را از آخوند مىپرسند گاه معطل مىكند تا پاسخ بدهد ، ولى هفتاد مسئله را هم كه از سيد بپرسى فورى در يك مجلس جواب مىدهد ! مرحوم حاج سيد عبد العزيز طباطبايى در گفتگو با حقير ، پيرامون اعلميت مرحوم سيد حكايات جالبى را نقل مىكردند كه در زير به آنها اشاره مىكنيم : 1 . مرحوم حاج آقا حسين قمى ( مرجع مشهور عصر پهلوى ) در دوران جوانى ، پس از فوت مرحوم ميرزاى شيرازى رضوان اللّه عليه [ پرچمدار نهضت تحريم تنباكو ] ، در پى تشخيص اعلم برمىآيد . پس از چندى تحقيق و جستجو پيرامون اعلم ، از غايت احتياط به نظرش مىرسد كه از خود مرحوم آخوند خراسانى بپرسد اعلم كيست ؟ خدمت آخوند مىرسد و مىپرسد : شما اعلميد يا آقا ( سيد محمد كاظم ) ؟ مرحوم آخوند بسيار مرد خليق و مؤدبى بود و از مرحوم صاحب عروه غيابا تعبير به « آقا » مىكرد . « آقا » ى مطلق ، در كلام وى ، منصرف به مرحوم سيد بود . مرحوم آخوند در پاسخ جواب داده بودند : - در اصول ، من اعلمم ؛ در فقه ، چه عرض كنم ؟ بعد مرحوم حاج آقا حسين مىپرسد : شما اعلميد يا سامرّايىها ( - آقا ميرزا محمد تقى شيرازى ، آقا سيد اسماعيل صدر و . . . ) ؟ آخوند گفته بود : - حساب من كه با آقا ( - سيد محمد كاظم ) اينجور باشد ، با بقيه حساب پاك است !